De twee primaire provincies voor het maximaliseren van grond. Beide zijn relatief VAB-vriendelijk, maar de uitvoering verschilt per gemeente.
Gelderland
Functieveranderingsbeleid met kwaliteitsverbetering
Het centrale principe voor functiewijzigingen in het buitengebied: elke verandering moet de landschapskwaliteit verbeteren. In Gelderland loopt dit via regionale beleidsinvullingen functieverandering (zoals in de Achterhoek en de Stedendriehoek) en gemeentelijke VAB-kaders — geen provinciaal recht maar gemeentelijk beleid, dus elke Gelderse gemeente vult het anders in. Typische eisen: sloop van agrarische gebouwen, landschappelijke inpassing, en een verevening (financiële bijdrage aan een kwaliteits-/sloopfonds of investering op locatie — Lochem eist bijvoorbeeld 25% van de meerwaarde). NB: de naam "KGO — Kwaliteitsimpuls Groene Omgeving" hoort bij het Overijsselse kader (zie hieronder); gebruik die term niet voor Gelderse gemeenten.
Erftransitieprogramma
Gelderland steunt actief de transformatie van agrarische erven. De provincie heeft (gratis) erftransitie-adviseurs en financiert pilots. Sterke voorkeur voor meerdere functies op één erf boven slechts één woning.
Praktisch: presenteer een hofje-/woonerfplan als een erftransitie, niet als "wij willen 4 huizen". Dat verhoogt de kans op steun aanzienlijk.
Stikstof in Gelderland
De Veluwe domineert: dit enorme Natura2000-gebied beslaat centraal Gelderland, en vrijwel heel Gelderland ligt binnen 25 km. Een AERIUS-berekening is daarom bijna altijd nodig. Veel kleine, volledig elektrische woonprojecten (1–3 woningen) komen wél op 0,00 uit. Intern salderen is sinds december 2024 geen optie meer.
VAB-vriendelijke gemeenten
Bronckhorst, Lochem, Doetinchem, Montferland, Aalten en Winterswijk staan over het algemeen positief tegenover erftransities en VAB. Bronckhorst en Lochem hebben succesvolle woonerf- en cohousingprojecten.
Overijssel
KGO — Kwaliteitsimpuls Groene Omgeving
Het Overijsselse paraplu-instrument (Omgevingsvisie/verordening Overijssel) voor ontwikkelingen in de groene omgeving: extra ruimtelijke ontwikkelruimte moet in balans zijn met een investering in de ruimtelijke kwaliteit. Rood-voor-Rood is er de bekendste woningtoepassing van.
Rood-voor-Rood (RvR)
Het primaire instrument (officieel: Rood voor Rood met gesloten beurs): sloop oude gebouwen, bouw een nieuwe woning. De provincie stelt het kader (maximaal nieuw volume); gemeenten bepalen de sloopbonusratio's. Niet alle Overijsselse gemeenten hebben actief RvR-beleid — check per gemeente.
Typische voorwaarden: minimum sloopoppervlak (gemeente-afhankelijk), nieuwe woning max ~250–300 m² woonoppervlak, landschappelijke inpassing, soms 30% van de meerwaarde naar een kwaliteitsfonds. In veel gemeenten kan slooprecht worden geregistreerd en opgespaard.
Houding t.o.v. meergezinswonen
Overijssel is op meerdere woningen per erf conservatiever dan Gelderland. De provincie geeft de voorkeur aan een erftransitie met diverse functies (zorg, werk, verblijf) boven puur extra woningen. Een gemengd plan — een familie met een klein bedrijf aan huis, een ander met zorgwerk — geeft een sterker erftransitieverhaal.
Stikstof in Overijssel
Belangrijke Natura2000-gebieden: Sallandse Heuvelrug, Engbertsdijksvenen, Wierdense Veld en De Wieden en de Weerribben (zeer gevoelig). Vuistregel: oostelijk Overijssel is relatief gunstiger, noordwestelijk Overijssel (nabij De Wieden en de Weerribben) is hoog risico.
Gemeenten met actief beleid
Hof van Twente (sloopregistratiesysteem met o.a. een 1.000 m²-sloopeis per compensatiewoning, relatief snelle procedure van 8–18 maanden), Rijssen-Holten, Dinkelland, Tubbergen en Hardenberg.
Vraag eerst gratis advies
Beide provincies bieden gratis pre-consultatie (erftransitie-adviseurs in Gelderland, VAB-coaches via diverse programma's). Doe dit vóór u dure onderzoeken laat uitvoeren — de adviseurs vertellen snel of uw plan kans maakt.